Trong suốt nhiều năm, bằng đại học từng được xem là tấm vé an toàn giúp người trẻ Việt Nam bước vào thị trường lao động với vị thế ổn định. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2024–2026, thực tế đang thay đổi nhanh chóng. Ngày càng nhiều cử nhân Việt Nam lựa chọn Đức như một hướng đi chiến lược cho sự nghiệp, thay vì tiếp tục ở lại thị trường lao động trong nước vốn đang chịu áp lực cạnh tranh và tái cấu trúc mạnh mẽ.
Đây không phải là quyết định bốc đồng hay chạy theo “trào lưu xuất ngoại”, mà là kết quả của quá trình cân nhắc kỹ lưỡng giữa cơ hội nghề nghiệp, thu nhập và môi trường phát triển dài hạn. Vậy điều gì khiến Đức trở thành điểm đến ưu tiên của nhiều cử nhân Việt Nam hiện nay?
1. Thị trường lao động trong nước: Nhiều cử nhân, ít công việc tốt
1.1. Cung vượt cầu ở nhóm lao động có bằng đại học
Mỗi năm, Việt Nam có hàng trăm nghìn sinh viên tốt nghiệp đại học, đặc biệt tập trung ở các ngành kinh tế, quản trị, tài chính, marketing, xã hội học,… Trong khi đó, số lượng việc làm đúng chuyên môn, có thu nhập và lộ trình phát triển rõ ràng lại không tăng tương ứng.
Hệ quả là một bộ phận lớn cử nhân phải đối mặt với:
- Làm trái ngành hoặc công việc không yêu cầu bằng cấp
- Thu nhập khởi điểm thấp, khó tích lũy
- Mất nhiều năm sau tốt nghiệp để “tìm chỗ đứng”
1.2. Áp lực cạnh tranh và đào thải ngày càng rõ rệt
Thị trường lao động Việt Nam đang chịu tác động mạnh từ tự động hóa, AI và xu hướng tối ưu chi phí của doanh nghiệp. Nhiều vị trí từng phù hợp với cử nhân nay bị thu hẹp hoặc yêu cầu kinh nghiệm cao ngay từ đầu.
Với không ít người trẻ, ở lại đồng nghĩa với việc chấp nhận cạnh tranh khốc liệt, thu nhập không tương xứng và rủi ro nghề nghiệp dài hạn.
2. Đức – Quốc gia “khát” nhân lực lao động có trình độ và tay nghề
2.1. Già hóa dân số và thiếu hụt lao động nghiêm trọng
Đức hiện là nền kinh tế lớn nhất châu Âu nhưng lại đối mặt với bài toán già hóa dân số nhanh. Mỗi năm, thị trường lao động Đức thiếu hụt hàng trăm nghìn lao động có trình độ và tay nghề, đặc biệt ở các lĩnh vực:
- Điều dưỡng, chăm sóc sức khỏe
- Kỹ thuật, cơ khí, điện, xây dựng
- Nhà hàng, khách sạn, dịch vụ
- Công nghệ và các ngành kỹ thuật ứng dụng
Điều này buộc Đức phải chủ động mở rộng cửa đón nhận lao động quốc tế, trong đó có nguồn nhân lực trẻ và có nền tảng học vấn như Việt Nam.
2.2. Chính sách thu hút nhân lực minh bạch và dài hạn
Khác với nhiều quốc gia chỉ tiếp nhận lao động ngắn hạn, Đức xây dựng hệ thống chính sách rõ ràng cho người nước ngoài: từ học tập, làm việc đến định cư lâu dài. Đây là điểm khiến nhiều cử nhân Việt Nam xem Đức như một con đường sự nghiệp nghiêm túc, chứ không chỉ là điểm đến tạm thời.
3. Công nhận văn bằng – Lợi thế lớn dành cho cử nhân Việt Nam
Một trong những lý do then chốt khiến cử nhân Việt Nam chọn Đức là cơ chế công nhận văn bằng (Anerkennung) thông qua các chương trình như diện 18A/B.
3.1. Không phải học lại từ đầu
Thay vì phải bỏ bằng đại học để học lại toàn bộ, cử nhân Việt Nam có thể:
- Được đánh giá và công nhận văn bằng đã học
- Bổ sung kiến thức hoặc kỹ năng còn thiếu theo chuẩn Đức
- Nhanh chóng tham gia thị trường lao động đúng hoặc gần chuyên môn
Điều này giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí so với nhiều hướng đi khác.
3.2. Rút ngắn lộ trình ổn định nghề nghiệp
So với việc ở lại trong nước mất nhiều năm để tích lũy kinh nghiệm với mức thu nhập hạn chế, tại Đức, cử nhân có cơ hội:
- Làm việc trong môi trường chuyên nghiệp, minh bạch
- Có lộ trình nghề nghiệp rõ ràng
- Được đánh giá dựa trên năng lực và kỷ luật, không phụ thuộc quan hệ
4. Thu nhập và phúc lợi: Yếu tố quyết định trong lựa chọn dài hạn
4.1. Mức lương đủ sống và có khả năng tích lũy
Thu nhập tại Đức được xây dựng trên nguyên tắc đảm bảo cuộc sống cho người lao động. Với lao động có trình độ, mức lương không chỉ đủ trang trải sinh hoạt mà còn cho phép tiết kiệm và đầu tư cho tương lai.
So với mặt bằng thu nhập của cử nhân tại Việt Nam, sự khác biệt là rất rõ, đặc biệt khi xét đến sức mua và phúc lợi đi kèm.
4.2. Hệ thống an sinh xã hội bền vững
Đức nổi tiếng với hệ thống an sinh xã hội toàn diện, bao gồm bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, hưu trí và các quyền lợi lao động được pháp luật bảo vệ chặt chẽ. Đây là lý do nhiều cử nhân không chỉ “đi làm”, mà hướng đến việc xây dựng cuộc sống lâu dài tại Đức.
5. Môi trường làm việc và tư duy nghề nghiệp khác biệt
5.1. Trọng năng lực, đề cao tính kỷ luật
Trong môi trường làm việc tại Đức, bằng cấp chỉ là nền tảng ban đầu. Điều quan trọng hơn là khả năng làm việc, tinh thần trách nhiệm và sự tuân thủ kỷ luật. Đây là môi trường phù hợp với những cử nhân Việt Nam có tinh thần cầu tiến và sẵn sàng học hỏi.
5.2. Cân bằng giữa công việc và cuộc sống
So với nhịp độ làm việc căng thẳng tại nhiều doanh nghiệp trong nước, Đức chú trọng sự cân bằng giữa công việc và đời sống cá nhân. Điều này giúp người lao động duy trì sức khỏe, tinh thần và hiệu suất lâu dài.
6. Chương trình Công nhận văn bằng diện 18A/B – Lối đi thực tế cho cử nhân Việt Nam
Nhiều cử nhân hiện nay lựa chọn Chương trình Công nhận văn bằng diện 18A/B tại Đức như một giải pháp hợp pháp để chuyển đổi bằng cấp, nâng chuẩn nghề nghiệp và tiếp cận thị trường lao động Đức.
Việc ngày càng nhiều cử nhân Việt Nam chọn Đức thay vì ở lại thị trường trong nước phản ánh một sự thay đổi lớn trong tư duy nghề nghiệp. Khi thị trường lao động trong nước bão hòa, còn Đức lại mở ra những cơ hội rõ ràng, minh bạch và bền vững, sự dịch chuyển này là điều tất yếu.
Quan trọng không phải là đi hay ở, mà là lựa chọn nơi giúp bạn phát huy giá trị của tấm bằng đại học một cách xứng đáng và lâu dài. Với nhiều cử nhân Việt Nam, Đức đang và sẽ tiếp tục là câu trả lời cho bài toán đó.
